Portal / Historia Wtorek - 2 wrzesnia 2014 Dionizy, Izy, Juliana     "Piękno należy wesprzeć, bo tworzą je nieliczni, a potrzebuje wielu" - Johann Wolfgang Goethe
Szukaj     Szukaj wg branz Dodaj wpis
 - Starostwo
 - Historia
Powiększ +

Historia
 

 Krótka historia ziem powiatu olkuskiego.


  1. Prehistoria.

  2. Celtowie – początek wydobycia złóż -Słowianie.

  3. Szybki rozwój regionu.

  4. Okres schyłkowy i rozbiory.

  5. Powstanie styczniowe-nowe inwestycje.

  6. Pierwsza wojna światowa i lata międzywojenne.

  7. Druga wojna światwa.

  8. Lata powojenne.


1. Prehistoria.

Na terenach Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej znaleziono pierwsze ślady istot ludzkich na ziemiach polskich; najprawdopodobniej neandertalczyków, niewykluczone jednak, iż był to człowiek współczesny; sięgają 120 tys. lat przed naszą erą. Kolejnymi osadnikami byli już zdecydowanie homo sapiens sapiens, którzy posuwali się za ustępującym lodowcem. Miało to miejsce około 80 tysięcy lat przed Chrystusem. W czasach prehistorycznych powstało kilka specyficznych tylko dla tego regionu kultur np.: kultura prądnicka.


2. Celtowie – początek wydobycia złóż -Słowianie.

W IV wieku p.n.e. dotarli na te tereny Celtowie, zostawili po sobie między innymi krąg w okolicy Bydlina, monety rzymskie, ceramikę. Prawdopodobnie już za ich czasów rozpoczęło się wydobycie płytko położonych pokładów srebra. Po upadku cesarstwa rzymskiego, kiedy to ludność germańska migrowała na południe, przybyli tu pierwsi Słowianie. Ludność ta, pierwotnie nieobyta z górnictwem, szybko nauczyła się sztuki wydobycia i obróbki srebra. W miarę odkrywania nowych miejsc wartych eksploatacji znaleziono rudy cynku i ołowiu, późniejsze koło napędowe regionu. Słowianie grodzili swoje osady, więc z dużym prawdopodobieństwem na miejscu późniejszego Olkusza istniała osada warowna. Ziemia olkuska była do X wieku częścią państwa Wiślan, następnie została przyłączona do nowo utworzonego państwa polskiego. Pierwsze wzmianki pisemne o miejscowościach rejonu pochodzą z komentarza do Biblii Rabbiego Szlomo Ben Ishaka z XI wieku. Kolejny tekst datowany jest na 1184 roku, gdzie pisze się o probostwie olkuskim, na podstawie tego wnioskować można, że już wtedy Olkusz był znaczną osadą. Niestety, nie wiadomo, kiedy dokładnie otrzymał prawa miejskie . Dokumenty z roku pańskiego 1299 mówią o niejakim Henryku „mieszczaninie z Olkusza”, któremu nadano sołtysowstwo w Zimnodole. Zatem Olkusz był miastem przed 1299 rokiem.


3. Szybki rozwój regionu.

Szybki rozwój regionu nastał po najeździe tatarskim z XIII wieku, kiedy to zniszczonych zostało wiele osad w południowej i środkowej Polsce. Po śmierci Czyngis-chana i rozpadzie wielkiej ordy, Tatarzy wycofali się, zostawiając po sobie zgliszcza. Wtenczas zaczęto sprowadzać osadników, głównie z Niemiec. Nastał intensywny rozwój regionu, nie tylko dzięki wydobywanym surowcom, korzystne również było położenie na szlaku Kraków - Wrocław. Szybko rozwijający się Olkusz potrzebował rąk do pracy oraz pożywienia. Bogacące się społeczeństwo wysyłało swoje dzieci do szkół, lubiło otaczać się sztuką i rzemiosłem, zapewniając tym samym zajęcie okolicznej ludności. Znaczenie miasta było tak wielkie, że zostało ono zaliczone w 1356 roku do Sądu Sześciu Miast, który był organem arbitrażowym regulującym prawa lokacyjne w Polsce. W XV wieku rozpoczęto wydobycie złóż bukowińskich. Problemy zaczynają się w XVI wieku, kiedy to powoli kończą się złoża dostępne dla lokalnych górników, niższe tereny zostały zalane wodami gruntowymi. Sytuację uratowali dopiero sprowadzeni ze Śląska, Czech i Węgier specjaliści. Powstała w Olkuszu mennica, a w podolkuszowskich Starczynach papiernia. W Bukownie żupnik olkuski Jost Ludwik Decjusz buduje huty ołowiu.

Rok 1587 to wspaniałe zwycięstwo olkuskich górników, zwanych z dawna gwarkami, nad wojskami austriackimi zdążającymi na pomoc habsburskiemu księcia Maksymiliana, starającemu się o koronę Polską.


4. Okres schyłkowy i rozbiory.

Kolejny wiek to już epoka schyłkowa okręgu- zarazy, powodzie, pożary jak również tzw."dzikie górnictwo"(jak to nazwac wiesz oni podkopywali sie pod mury miasta domy i takie tam zdziczale gornictwo?). Najgorsze jednak dopiero miało nadejść. W czasie potopu szwedzkiego górnicy z Olkusza zostali wywiezieni pod Częstochowę, gdzie mieli robić podkopy pod mury klasztoru. Wszyscy jednak zginęli z ręki obrońców. Była to tragedia dla całej ziemi olkuskiej, utrzymującej się z pracy gwarków. Pozbawione nadzoru sztolnie zalała woda. Zniszczenia południowej Polsce przyniosła też III wojna północna, kiedy to przemaszerowały wojska szwedzkie, saskie, pruskie i rosyjskie. Myśli o odbudowie potęgi górniczej, jaką był swego czasu okręg olkuski(nie spotkałem sie nigdy z nazwa okreg olkuski wiec nie wiem czy moge sobie tak upackac czy nie),rozwijały się dopiero za czasu zaboru austriackiego. W ogóle ziemia olkuska była w rękach wszystkich zaborców. Począwszy od Austrii (1776), przez Prusy; w ręce których trafiła po powstaniu kościuszkowskim(1795); i podporządkowane władzy francuskiej księstwo warszawskie(1807-1815), po królestwo warszawskie(1815-1831) wcielone po powstaniu listopadowym do Rosji. Jeśli chodzi o administrację lokalną, to po raz pierwszy można mówić o powiecie olkuskim w okresie Księstwa Warszawskiego, obejmował on od południa Czeladź i Kozie Głowy, od północy Olsztyn i Koniecpol, a od wschodu Szczekociny i Skałę . Królestwo Warszawskie przyniosło kolejną zmianę i połączono powiaty olkuski, pilicki i lelowski, tworząc obwód olkuski z siedzibą w Olkuszu.


5. Powstanie styczniowe-nowe inwestycje.

W czasie powstania styczniowego utworzono Olkuski Batalion liczący około 1000 osób. W 1863 pod naporem sił powstańczych, wojska namiestnika rosyjskiego Aleksandra Szachowskiego wycofały się z Olkusza. Zwycięskie oddziały polskie pod dowództwem Apolinarego Kurowskiego ruszyły na zachód pod Sosnowiec, po drodze wyzwalając kilka miejscowości i zdobywając 90 tys. rubli z kasy rządowej. Powiat olkuski przeszedł pod administrację powstańców, na czele których stanął Andrzej Trawiński. Miejscowa ludność z ulgą i radością przyjęła polskie władze. Doszło też do kilku bitew w regionie np.: pod Pieskową Skałą czy pod Krzykawką zakończoną sukcesem Polaków. Walczyli w niej również ochotnicy z całęj Europy, jak np poległy dowódca włoskich ideowców Francesco Nullo. Po upadku powstania powróciły władze rosyjskie i w odwecie odebrały Wolbromowi prawa miejskie. W latach 1883-85 wybudowano linię kolojową łączącą Iwanogród z Dąbrową. Dzięki tej inwestycji zaczął rozwijać się przemysł niezależny od wydobycia minerałów. Szczególnie ważną inwestycją było założenie w 1907 przez Rosjan fabryki naczyń początkowo blaszanych, następnie emaliowanych. Pracę w tym zakładzie znalazło bardzo wielu mieszkańców Olkusza i okolicy. Dojeżdżano z miejscowości oddalonych nawet o kilkanaście kilometrów.


6. Pierwsza wojna światowa i lata międzywojenne.

Poczucie obowiązku wobec ojczyzny, tylekroć okazywane w przeszłości podczas I wojny światowej, zaowocowało licznym uczestnictwem mieszkańców ziemi olkuskiej w tworzonych przez Józefa Piłsudskiego Legionach. Wojska Piłsudskiego początkowo walczyły na fali niechęci do Rosji i żywych wspomnień o krwawej pacyfikacji szkoły w Wolbromiu, gdzie uczniowe odmówili odpowiedzi na pytania zadawane w innym języku niż polski. Działania wojenne nie wyrządziły wielkich zniszczeń, ucierpiał tylko zbombardowany dworzec kolejowy. Odbyła się też jedna z największych i najkrwawszych bitew I Brygady. Lata międzywojenne to bardzo dobry czas dla powiatu, kwitł drobny handel, przemysł, z tych terenów pochodziła większość polskiej cyny. Rzeczpospolita była zresztą kluczowym europejskim dostawcą tego metalu. Wszystko szło pięknie do czasu załamania się koniunktury na światowych rynkach na przełomie lat 20. i 30. ubiegłego wieku. Doprowadziło ono do zamknięcia kopalń, których większościowymi udziałowcami byli Niemcy i Francuzi. Sflustrowani górnicy rozpoczęli marsz głodowy na Warszawę.


7. Druga wojna światwa.

Powoli okręg dźwigał się z recesji, lecz Niemcy zaplanowali na 1939 r. ofensywę. W Olkuszu było dużo mniejszości narodowych, Niemców i Żydów, którzy stranowili nawet 40% mieszkańców. Olkuscy Niemcy przejęli władzę po zajęciu miasta. Ciężko prowadzić działalność podziemną, kiedy okupantem byli właśni sąsiedzi. Pamiętna jest szczególnie "krwawa środa", która była następstwem wydarzeń z nocy 16 na 17 lipca 1940 roku. Podczas próby złapania złodzieja, przestępca śmiertelnie ranił niemieckiego policjanta. Fakt ten nie miał żadnego politycznego podłoża, jednak dał pretekst do pokazowej akcji. Zwieziono 15 więźniów z okolicznych zakładów karnych, zatrzymanych za różne wykroczenia, których rozstrzelano. Razem z nimi zginęło 5 przypadkowych świadków, a dom, w którym doszło do postrzelenia, został zniszczony. 31 lipca sfrustrowani brakiem postępów w śledztwie Niemcy wywlekli na główny plac Olkusza wszystkich mężczyzn w wieku od 15-55 lat i torturowali ich ze szczególnym upodobaniem, zabrali się także za nękanie Żydów. Te wydarzenia rozpoczęły tworzenie zbrojnych organizacji podziemnych. Najsłynniejsza to Samodzielny Batalion „Surowiec”, który pod dowództwem Gerarda Woźnicy kilkakrotnie szturmował Wolbrom; bez większych sukcesów i stoczył wiele bardziej lub mniej szczęśliwych potyczek z Niemcami.


8. Lata powojenne.

Kres hitlerowskiej okupacji dały wojska radzieckie 20 stycznia 1945 roku. Szybko wprowadzono dyktat aparatu represji. Zorganizowane wybory „jednomyślnie” wprowadzały władzę ludową "do ratusza". Komuniści szybko wzięli się za rozbudowę zakładów, kopalń, budowę bloków z wielkiej płyty. Na wsi nie udało się wprowadzić systemu kołchozowego, co najwyżej powstało kilka mniejszych spółdzielni. Olkusz był siedzibą powiatu w województwie krakowskim. Dopiero w 1975 zlikwidowano powiaty i wprowadzono podział kraju na 49 województw. Powiat odrodził się dopiero w 1999 na mocy nowej ustawy administracyjnej. Po roku '89 i upadku komunizmu zaczęto likwidować kopalnie. Odprawy pozwoliły tworzyć własne biznesy i teraz tereny powiatu są prężnie rozwijającą się gospodarczo jednostką.


Opracował Michał Krzyżak

© Wszelkie prawa zastrzeżone - INTERAKTYWNA POLSKA
Webmaster: IAP